John C. Bogle – Người ứng dụng “lẽ thường” để thay đổi Phố Wall

Từ tuổi thơ khốn khó đến khát vọng công bằng trong đầu tư

John Clifton Bogle sinh năm 1929 tại Montclair, bang New Jersey, giữa thời kỳ Đại khủng hoảng. Cha ông – William Yates Bogle Jr. – nghiện rượu, dẫn đến ly hôn, và gia đình mất hết tài sản do Đại suy thoái. Tuổi thơ khó khăn đã định hình quan điểm của ông về tài chính.

Cùng người anh sinh đôi David, ông nhận được học bổng lao động tại Blair Academy, nơi sinh viên phải làm việc để được học.  Tại đây, Bogle bộc lộ năng khiếu toán học đặc biệt.

Sau khi vào Đại học Princeton, Bogle chọn đề tài tốt nghiệp táo bạo: “Vai trò kinh tế của công ty đầu tư.” (The Economic Role of the Investment Company). Trong luận văn, ông nghiên cứu về ngành quỹ tương hỗ và vai trò kinh tế của chúng. Luận văn ấy thu hút sự chú ý của Walter L. Morgan – nhà sáng lập Wellington Management – người đã mời Bogle về làm việc ngay sau khi ông tốt nghiệp năm 1951.

Không ai ngờ rằng, luận văn của một sinh viên Princeton năm ấy sẽ gieo mầm cho cuộc cách mạng đầu tư lớn nhất thế kỷ 20.

Từ cú ngã ở Wellington đến khởi đầu của Vanguard

Tại Wellington Management, Bogle nổi tiếng với sự cần mẫn và tư duy độc lập. Năm 1955, ông trở thành trợ lý giám đốc, và đến năm 1970, ở tuổi 41, ông là chủ tịch công ty. Nhưng cũng chính năm đó, một quyết định sai lầm khiến sự nghiệp ông sụp đổ.

Bogle thúc đẩy việc sáp nhập Wellington với công ty Thorndike, Doran, Paine & Lewis nhằm đa dạng hóa sản phẩm. Khi thị trường đi xuống, mâu thuẫn giữa hai bên nổ ra, và Bogle – người đứng đầu – bị sa thải. Sau 19 năm gắn bó, ông rời công ty trong cô đơn.

Nhưng chính trong thất bại ấy, ông nhìn thấy cơ hội làm lại – lần này theo cách của riêng mình.

Năm 1974, ông thành lập The Vanguard Group, với cấu trúc chưa từng có: công ty thuộc sở hữu của chính các nhà đầu tư trong quỹ, không có cổ đông bên ngoài, không hoạt động vì lợi nhuận. Mọi chi phí tiết kiệm được đều quay lại phục vụ người đầu tư.

Cấu trúc ấy không chỉ mới mẻ – mà còn mang tính cách mạng, bởi nó đặt nền móng cho một hình mẫu đạo đức trong ngành tài chính: đầu tư phải phục vụ con người, chứ không phải khai thác con người.

Khi “lẽ thường” thắng trí thông minh

Hai năm sau, năm 1976, Bogle cho ra đời First Index Investment Trust, quỹ chỉ số đầu tiên dành cho nhà đầu tư cá nhân, mô phỏng chỉ số S&P 500. Lúc đó, giới tài chính chế nhạo ý tưởng của ông, gọi đây là “đầu tư cho kẻ thua cuộc.” Quỹ chỉ huy động được 11 triệu USD – chưa tới 10% mục tiêu.

Bogle không phản ứng, chỉ nhẹ nhàng nói:

“Hầu hết các nhà đầu tư sẽ có kết quả tốt hơn nếu họ mua toàn bộ thị trường và nắm giữ dài hạn.”

Theo ông, thị trường vốn không phải là nơi để chứng minh ai thông minh hơn. Nó là nơi những người kiên nhẫn và chi phí thấp sẽ chiến thắng. Ông gọi đó là Common Sense Investing – đầu tư bằng lẽ thường.

Triết lý này xoay quanh một giả thuyết đơn giản mà không ai có thể phản bác:

Nếu thị trường tạo ra lợi suất 7% mỗi năm mà bạn trả 2% cho phí và giao dịch, bạn mất gần 30% lợi nhuận trong dài hạn. Sự khác biệt nhỏ hôm nay, sẽ là vực thẳm ngày mai.

Đạo đức và “nghệ thuật biết đủ”

Bogle tin rằng thành công tài chính không thể tách rời khỏi đạo đức. Dưới sự dẫn dắt của ông, Vanguard hoạt động không vì lợi nhuận mà vì lợi ích của nhà đầu tư – một mô hình sở hữu độc đáo, trong đó nhà đầu tư là đồng chủ sở hữu

Ông quyên góp khoảng một nửa thu nhập mỗi năm cho từ thiện, và dành phần lớn thời gian viết sách, giảng dạy và thuyết phục công chúng rằng sự trung thực chính là nền tảng của đầu tư bền vững.

Trong cuốn Enough: True Measures of Money, Business, and Life, ông viết:

“Chúng ta có đủ tiền, nhưng thiếu đạo đức.

Có đủ lợi nhuận, nhưng thiếu mục đích.

Có đủ chuyên môn, nhưng thiếu trí tuệ.”

Với Bogle, “đủ” không có nghĩa là dừng lại, mà là hiểu thế nào là đủ để sống có ý nghĩa – một triết lý vượt ra ngoài tài chính, chạm đến giá trị nhân sinh.

Trái tim yếu, ý chí mạnh

John Bogle mắc bệnh tim từ sớm. Ở tuổi 31, ông từng ngừng tim, và đến tuổi 38 được chẩn đoán mắc loạn sản thất phải, căn bệnh hiếm khiến tim yếu dần. Năm 1996, ông trải qua ca ghép tim thành công, và sống thêm hơn hai thập kỷ sau đó.

Dù sức khỏe suy giảm, ông vẫn tiếp tục làm việc, viết khá nhiều sách và thành lập Bogle Financial Markets Research Center để nghiên cứu chi phí, lợi nhuận và tính minh bạch trong đầu tư.

Đối với ông, đầu tư không phải là nghệ thuật làm giàu nhanh, mà là nghệ thuật kiên định với điều đúng đắn đủ lâu để nó phát huy tác dụng.

Sức mạnh của ông không nằm ở tim thể xác, mà ở trái tim tinh thần – một niềm tin bất diệt rằng trung thực và kiên nhẫn có thể đánh bại mọi biến động.

Di sản – Khi người nhỏ bé cũng có thể chiến thắng

Ngày nay, ý tưởng từng bị chế giễu của Bogle đã trở thành nền tảng của thế giới đầu tư hiện đại. Các quỹ chỉ số và ETF dựa trên triết lý của ông chiếm hơn một nửa tổng tài sản đầu tư tại Mỹ. Và hiện tại, tổng các quỹ của Vanguard đang quản lý hơn 11.000 tỷ USD, trở thành một trong những quỹ lớn nhất hành tinh.

Warren Buffett từng viết trong thư cổ đông Berkshire Hathaway năm 2016:

“Nếu một bức tượng từng được dựng lên để vinh danh người đã làm được nhiều nhất cho các nhà đầu tư Mỹ, thì lựa chọn hiển nhiên phải là Jack Bogle”

Di sản lớn nhất của ông không chỉ là Vanguard hay quỹ chỉ số, mà là niềm tin rằng sự tử tế và minh bạch vẫn có thể chiến thắng trong một thế giới bị chi phối bởi lòng tham.

Kết luận – Người cách mạng của lẽ thường

John C. Bogle không phải là thiên tài kiếm tiền, mà là người khiến hàng triệu người khác kiếm tiền một cách trung thực.

Ông không tìm cách đánh bại thị trường, mà giúp mọi người sống cùng thị trường – với chi phí thấp, kiên nhẫn và lương tâm sáng.

Giữa một thế giới tài chính đầy cám dỗ, Bogle đã chứng minh rằng lợi thế lớn nhất của nhà đầu tư không phải là đầu óc, mà là nhân cách.

Và chính nhờ điều đó, ông mãi mãi được nhớ đến như người đã biến lẽ thường thành cuộc cách mạng vĩ đại nhất trong lịch sử đầu tư.