Charlie Munger – Bộ não lạnh lùng và sắc sảo ở Phố Wall

Trong suốt hơn nửa thế kỷ, Charlie Munger không chỉ là người bạn đồng hành của Warren Buffett, mà còn là linh hồn trí tuệ của Berkshire Hathaway.

Nếu Buffett là trái tim của công ty, thì Munger là bộ não — lạnh lùng, sắc sảo và thấu suốt đến đáng sợ.

Ông không chỉ giúp Berkshire trở thành tập đoàn đầu tư vĩ đại nhất thế giới, mà còn thay đổi cách cả giới tài chính nhìn nhận về trí tuệ, đạo đức và sự đơn giản trong đầu tư.

Từ Omaha đến nhà tư tưởng của phố Wall

Charles Thomas Munger sinh ngày 1 tháng 1 năm 1924 tại Omaha, Nebraska – cùng quê hương với Warren Buffett.

Munger lớn lên trong giai đoạn Đại khủng hoảng, chứng kiến cảnh người dân chật vật mưu sinh. Trải nghiệm ấy khiến ông thấm thía giá trị của lao động và tiết kiệm, hai phẩm chất theo ông suốt đời.

Thời niên thiếu, Munger từng làm tại tiệm tạp hóa Buffett & Son, nơi thuộc sở hữu của ông nội Warren Buffett.

Dù khi ấy hai người chưa thật sự quen biết, đó là liên kết đầu tiên định mệnh của hai huyền thoại đầu tư này.

Sau khi tốt nghiệp trung học, Munger học tại University of Michigan với chuyên ngành toán, nhưng sớm rời trường để nhập ngũ trong Thế chiến II. Ông phục vụ trong Không quân Hoa Kỳ với vai trò nhà khí tượng học.

Kết thúc chiến tranh, nhờ chương trình G.I. Bill và sự giới thiệu của Roscoe Pound – cựu trưởng khoa Luật Harvard – Munger được nhận vào Harvard Law School dù chưa có bằng cử nhân, điều cực hiếm thời đó.

Ông tốt nghiệp năm 1948 và bắt đầu sự nghiệp luật sư tại Los Angeles, nhanh chóng thành lập công ty riêng: Munger, Tolles & Olson LLP, sau này trở thành một trong những hãng luật danh tiếng nước Mỹ.

Nhưng với trí tuệ không chịu yên, Munger sớm nhận ra mình không muốn chỉ giải quyết tranh chấp của người khác. Ông muốn hiểu sâu cách thế giới vận hành – và kiếm tiền từ chính sự hiểu biết đó.

Gặp Warren Buffett – Khi lý trí gặp lý trí

Năm 1959, trong một bữa tối ở Omaha, Munger – khi ấy là luật sư 35 tuổi – được giới thiệu với Buffett, nhà đầu tư 29 tuổi đang điều hành quỹ hợp danh đầu tư.

Họ trò chuyện tại bữa trưa ở Omaha Club, và Buffett nhanh chóng nhận ra trí tuệ của Munger. Từ đó, tình bạn và sự hợp tác giữa hai bộ óc này bắt đầu.

Ban đầu, Munger vẫn điều hành các khoản đầu tư riêng ở California, còn Buffett hoạt động ở Omaha. Nhưng cả hai cùng chia sẻ một triết lý: đầu tư là trò chơi của lý trí, không phải cảm xúc.

Trong suốt thập niên 1960–1970, Munger quản lý quỹ Wheeler, Munger & Co., đạt lợi nhuận gộp hơn 19,8%/năm trong khi thị trường chỉ khoảng 5%.

Khi Buffett chuyển hướng từ “mua rẻ – bán đắt” sang “mua doanh nghiệp tốt với giá hợp lý”, chính Munger là người khuyên ông làm vậy.

Ông nói: “Hãy mua một công ty tuyệt vời với giá hợp lý, thay vì công ty bình thường với giá rẻ?”

Buffett coi đây là bước ngoặt lớn nhất trong sự nghiệp đầu tư của của ông – đã định hình triết lý Berkshire Hathaway sau đó.

Bộ não triết học của Berkshire Hathaway

Từ năm 1978, Munger chính thức trở thành Phó Chủ tịch Berkshire Hathaway, giữ vai trò cố vấn chiến lược, người phản biện và là “cặp mắt thứ hai” của Buffett.

Dù không xuất hiện thường xuyên trước công chúng, ảnh hưởng của ông tại Berkshire là cực kỳ sâu sắc.

Ông đã giúp Buffett thiết lập nguyên tắc đầu tư “chất lượng trước giá rẻ”, mở rộng từ cổ phiếu sang các công ty có lợi thế cạnh tranh dài hạn như Coca-Cola, See’s Candies, GEICO, và American Express.

Chính Munger là người thúc đẩy Buffett mua See’s Candies vào năm 1972 – thương vụ được coi là bước ngoặt trong việc hình thành triết lý đầu tư mới của Berkshire.

Triết lý của Munger có thể tóm gọn trong ba chữ: Đơn giản – Kỷ luật – Tư duy hệ thống.

Ông tin rằng đầu tư không phải việc tìm ra công thức bí mật, mà là tránh ngu ngốc một cách có kỷ luật.

Trong các cuộc họp cổ đông của Berkshire, ông hiếm khi nói dài, nhưng mỗi câu đều như dao cắt qua lớp ảo tưởng của thị trường: ngắn, lạnh và đúng.

Nếu Buffett là người kể chuyện, thì Munger là người bóc trần huyền thoại.

Tư duy đa ngành – Nền tảng của trí tuệ Munger

Điều khiến Munger khác biệt so với gần như toàn bộ giới đầu tư là cách ông sử dụng tư duy đa ngành.

Ông cho rằng không thể hiểu thế giới chỉ qua một ống kính tài chính – mà phải kết hợp kiến thức từ tâm lý học, sinh học, toán học, kinh tế học, và triết học đạo đức.

Cách tiếp cận này được ông mô tả bằng khái niệm “mental models” – tức là những mô hình tư duy nền tảng giúp giải thích cách thế giới vận hành.

Thay vì dựa vào công thức, Munger xây dựng cho mình “một mạng lưới các mô hình tinh thần” để đưa ra quyết định chính xác hơn.

Một ví dụ điển hình là cách ông tránh rơi vào bẫy hành vi – thứ mà ông gọi là “Sai lầm nhận thức do tâm lý” (psychological misjudgment)

Munger nghiên cứu kỹ các thiên kiến nhận thức  của con người: thiên kiến xác nhận, hiệu ứng đám đông, sự lười biếng nhận thức… để tránh lặp lại sai lầm của số đông.

Những khoản đầu tư tiêu biểu và di sản tại Berkshire

Trong hơn 40 năm gắn bó với Berkshire, Munger đã góp phần hình thành danh mục đầu tư huyền thoại.

Ông không chỉ là người ủng hộ thương vụ See’s Candies, mà còn thúc đẩy Berkshire nắm giữ lâu dài những cổ phiếu mang tính biểu tượng như Coca-Cola, Wells Fargo, Moody’s, và BYD – công ty xe điện Trung Quốc mà ông phát hiện tiềm năng từ rất sớm.

Năm 2008, khi Berkshire mua cổ phần lớn trong BYD, Munger là người tiên phong ủng hộ. Ông nhìn thấy trong nhà sáng lập Wang Chuanfu một kỹ sư bẩm sinh và nhà quản lý sản xuất xuất sắc.

Thương vụ này sau đó trở thành một trong những khoản đầu tư thành công nhất của Berkshire tại châu Á.

Munger cũng trực tiếp tham gia điều hành Daily Journal Corporation, một công ty nhỏ ở Los Angeles, nơi ông làm Chủ tịch HĐQT từ năm 1977 đến 2022 – với danh mục đầu tư gồm các cổ phiếu như Bank of America, Wells Fargo, và từng nắm giữ Alibaba

Ông không chỉ đầu tư vào cổ phiếu, mà còn vào con người – đặc biệt là những người có tư duy độc lập, liêm chính và bền bỉ, ví dụ như khi già ông ủy thác tiền mình cho Li Lu.

Sai lầm, thua lỗ và bài học không bao giờ cũ

Dù nổi tiếng với trí tuệ siêu việt, Munger chưa bao giờ tự nhận mình là người không mắc sai lầm.

Trong những năm 1970, quỹ Wheeler, Munger & Co. từng chịu thua lỗ nặng khi thị trường sụp đổ, khiến ông mất phần lớn tài sản cá nhân.

Tuy nhiên, thay vì oán trách, Munger xem đó là học phí – một bài kiểm tra về tính kỷ luật và khiêm tốn.

Sau biến cố ấy, ông càng tin rằng “giữ đầu lạnh và tránh sai lầm” quan trọng hơn “tìm kiếm sự hoàn hảo”.

Trong những năm cuối đời, ông cũng thừa nhận việc đầu tư vào Alibaba (qua Daily Journal) là một quyết định sai lầm.

Di sản của một trí tuệ không ồn ào

Charlie Munger qua đời ngày 28 tháng 11 năm 2023, hưởng thọ 99 tuổi – chỉ vài tuần trước sinh nhật thứ 100.

Cả thế giới tài chính tiếc thương ông như mất đi một tượng đài trí tuệ.

Di sản của Munger không chỉ nằm trong tài sản hay lợi nhuận Berkshire, mà trong cách ông giúp cả thế giới hiểu rằng đầu tư là mở rộng hiểu biết về con người.

Ông sống giản dị, không có siêu xe hay du thuyền, hiếm khi trả lời phỏng vấn. Cả cuộc đời ông là một minh chứng cho giá trị của lý trí, đạo đức và học hỏi không ngừng.

Nhiều nhà đầu tư trẻ ngày nay vẫn gọi Munger là “nhà hiền triết của mọi lĩnh vực” – người đã chỉ ra rằng thông minh không quan trọng bằng khả năng học liên ngành và giữ cho tâm trí không kiêu ngạo.

Kết – Người giữ ngọn đèn trí tuệ cho thế hệ sau

Charlie Munger không phải là người thích gây ấn tượng.Ông không hô hào triết lý mới, không cần danh xưng vĩ đại.

Nhưng ông để lại một điều quan trọng hơn bất kỳ con số nào: một cách nghĩ đúng đắn về thế giới.

Từ một cậu bé ở tiệm tạp hóa Omaha, Munger đã trở thành biểu tượng cho trí tuệ độc lập, cho khả năng nhìn xuyên qua ảo vọng và giữ lý trí giữa những cơn điên loạn của thị trường.

Hơn nửa thế kỷ, ông cùng Buffett biến Berkshire Hathaway thành minh chứng sống cho sức mạnh của tư duy dài hạn, đạo đức và sự khiêm tốn.

Charlie Munger không chỉ dạy chúng ta cách đầu tư – ông dạy cách sống, cách suy nghĩ, và quan trọng hơn hết, cách không bị đánh bại bởi chính sự ngu ngốc của mình.