Cách người 100 triệu/tháng bảo vệ tài sản trước lạm phát?

Lạm phát không làm bạn nghèo ngay lập tức — nó làm bạn nghèo sau 15 năm

Có một sự thật khá “khó chịu” thế này. Khi bạn chưa có tiền, lạm phát là chuyện trên TV, hoặc rau cá ngoài chợ. Khi bạn bắt đầu rủng rỉnh tiền, bạn bè nhìn bạn con mắt khác, thì lạm phát của đời bạn nó cũng màu mè khác.

Thu nhập 100 triệu/tháng ở Việt Nam hiện nay là con số rất ổn áp. Không còn phải lo chuyện ăn ở mỗi ngày. Ngoài đời nhân viên, nhiều người ngưỡng mộ – tuy nhiên đôi khi bạn cũng ngại ngại bị lộ sợ làm phiền cuộc sống – nhưng họ cũng đoán ra dựa vào phong cách nói chuyện, nhà xe, lối sống của bạn.

Tuy nhiên, trong thâm tâm bạn cũng thừa biết có người sẽ có người thu nhập gấp đôi, gấp 10 lần bạn cũng là chuyện bình thường. Leo lên càng cao, bạn càng thấy một cánh rừng.

Nhưng lo vậy là lo nhỏ – thứ bạn lo thường là chuyện 10–20 năm nữa sống như thế nào.

Lúc này, đối thủ của bạn không còn là “thiếu tiền”. Mà là “giữ được mức sống hiện tại trong tương lai”. Và điều này khó hơn rất nhiều.

Lạm phát mà báo chí hay nói tới là lạm phát CPI. Giá xăng tăng. Giá rau tăng. Giá điện tăng. Những thứ này ảnh hưởng đến tất cả mọi người.

Nhưng với người thu nhập cao, thứ nguy hiểm hơn là lạm phát tài sản. Giá nhà ở khu tốt. Giá học phí trường quốc tế. Chi phí bệnh viện tư. Giá bảo hiểm sức khỏe cao cấp. Giá dịch vụ mà bạn và gia đình đã quen dùng.

Ví dụ đơn giản. Một căn hộ tầm trung ở TP.HCM cách đây 10–15 năm có thể chỉ 1,5–2 tỷ. Bây giờ 4–6 tỷ là chuyện bình thường. Học phí trường quốc tế trước đây vài chục triệu một năm. Bây giờ vài trăm triệu một năm. Gói sinh ở bệnh viện quốc tế có thể từ 20 triệu lên 100 triệu.

Thu nhập bạn có thể tăng gấp đôi sau 10 năm. Nhưng chi phí sống theo “chuẩn người có tiền” lại tăng gấp 3–4 lần. Và những chi phí này không dễ cắt giảm.

Bạn có thể đổi xe rẻ hơn. Nhưng khó mà cho con chuyển từ trường quốc tế về trường công sau khi đã quen môi trường.

Đây là thứ được xem là lạm phát tầng lớp. Khi bạn bước lên một tầng sống mới, bạn cũng bước vào một mặt bằng giá mới. Và mặt bằng giá này tăng nhanh hơn CPI rất nhiều.

Vì vậy, rất nhiều người đến tuổi 45–50 mới nhận ra một điều: mình kiếm được nhiều tiền trong suốt 20 năm, nhưng tài sản ròng lại không tăng tương xứng. Không phải vì tiêu xài hoang phí. Mà vì đánh giá thấp lạm phát của chính tầng lớp mình đang sống.

Người thu nhập cao có một loại rủi ro đặc biệt: Rủi ro nghề nghiệp đồng pha với danh mục đầu tư

Khi thu nhập còn thấp, bạn không có nhiều lựa chọn đầu tư. Nhưng khi thu nhập lên 100 triệu/tháng, bạn bắt đầu có tiền để tích lũy và đầu tư. Và một sai lầm rất phổ biến lúc này là: đầu tư vào thứ mình hiểu nhất. (và một phần ảo tưởng)

Nghe rất hợp lý. Nhưng lại rất nguy hiểm.

Ví dụ bạn làm trong ngành bất động sản. Thu nhập của bạn phụ thuộc vào thị trường nhà đất. Khi thị trường sôi động, giao dịch nhiều, bạn có hoa hồng tốt. Bạn tích lũy được tiền và quyết định mua thêm đất hoặc căn hộ. Tức là thu nhập bạn phụ thuộc vào bất động sản, và danh mục tài sản của bạn cũng phụ thuộc vào bất động sản.

Nếu thị trường tăng trưởng, bạn thắng 2 lần. Nhưng nếu thị trường đóng băng, giao dịch giảm, thu nhập giảm, giá tài sản cũng có thể giảm hoặc mất thanh khoản. Bạn bị ảnh hưởng cả ở dòng tiền lẫn tài sản.

Người làm tài chính cũng tương tự. Thu nhập gắn với thị trường. Thưởng phụ thuộc vào kết quả kinh doanh. Danh mục lại tập trung cổ phiếu. Khi kinh tế suy thoái, thu nhập giảm. Thị trường giảm. Tài sản cũng giảm.

Người làm IT thì thu nhập từ công nghệ. Khi chu kỳ công nghệ đi xuống, công ty cắt giảm chi phí, thưởng giảm hoặc thậm chí layoff, tài khoản cũng teo.

Như vậy trở thành 1 triết lý: “được ăn cả, ngã thêm đau” – lý do là thu nhập và tài sản bạn cùng chiều với chu kỳ kinh tế. Khi thuận lợi, bạn giàu to, nhưng bất lợi bạn co ro.

Người thu nhập cao hiếm khi sụp đổ vì một quyết định sai. Họ sụp đổ vì hai thứ sai xảy ra cùng lúc.

Bạn có thể phản biện: Ngọ làm ngành chứng khoán, Ngọ giỏi chứng khoán – Ngọ đầu tư hết vào chứng khoán liệu mâu thuẫn gì ở đây không?

Trả lời: Nhìn bề ngoài là có, tuy nhiên góc tiếp cận Ngọ là Ngọ đầu tư với ưu tiên quản trị rủi ro cao – và xem mỗi cổ phiếu là 1 doanh nghiệp. Và 1 điều nữa là Ngọ gần như không lạm phát lối sống (hoặc rất ít), và chẳng thèm phải duy trì hình ảnh bóng bẩy vô vị.

Đa dạng hóa không phải để tăng lợi nhuận — mà để giảm xác suất phá sản

Nhiều người nghĩ rằng đa dạng hóa là để kiếm được nhiều tiền hơn. Nhưng thực ra, mục tiêu chính của đa dạng hóa là để tránh những cú giảm sâu mà bạn không thể hồi phục được.

Giống như lỡ như tai nạn nếu xảy ra, chỉ gãy cái chân chứ không phải chấn thương sọ não. [hehe]

Người thu nhập 20 triệu có thể cần tăng trưởng nhanh để thay đổi vị thế tài chính của mình.

Nhưng người thu nhập 100 triệu đã có nền tảng. Điều họ cần không phải là tăng nhanh hơn nữa. Mà là không rơi trở lại.

Một danh mục giảm 50% không chỉ là con số trên màn hình. Nếu bạn có 5 tỷ và giảm còn 2,5 tỷ, bạn cần tăng 100% chỉ để quay về điểm xuất phát. Và trong thời gian chờ đợi đó, cuộc sống vẫn tiếp tục. Con cái vẫn phải học. Gia đình vẫn phải chi tiêu.

Vấn đề lớn hơn là tâm lý. Rất ít người có thể giữ vững kỷ luật khi tài khoản giảm 30–40%. Áp lực khiến họ bán ra ở thời điểm xấu nhất. Và biến khoản lỗ tạm thời thành khoản lỗ vĩnh viễn.

Đa dạng hóa không giúp bạn giàu nhanh. Nhưng nó giúp bạn không bị loại khỏi cuộc chơi sau một cú sốc lớn. Trong bối cảnh Việt Nam, nơi mà thu nhập có thể thay đổi theo chu kỳ ngành nghề rất nhanh, việc giữ được tiền thường khó hơn kiếm được tiền.

Vì sao 90% danh mục của người có tiền phải “nhàm chán”?

Có những rủi ro mà bạn không gặp trong 5–10 năm. Nhưng khi gặp, chúng có thể làm thay đổi toàn bộ kế hoạch tài chính của bạn. Những sự kiện hiếm, nhưng tác động rất lớn – ai đọc cuốn Thiên Nga đen rồi sẽ hiểu.

Khủng hoảng tài chính 2008. Đại dịch COVID-19. Lãi suất tăng mạnh trong thời gian ngắn. Những thứ này không xảy ra thường xuyên. Nhưng lịch sử cho thấy chúng sẽ xảy ra ở một thời điểm nào đó trong chu kỳ 10–20 năm.

Người thu nhập cao thường không gặp vấn đề với biến động nhỏ 5–10%. Nhưng một cú giảm 30–40% đúng lúc — ví dụ khi vừa mua nhà, vừa chuyển việc, hoặc vừa bắt đầu kinh doanh — có thể buộc họ phải rút tiền khỏi danh mục ở thời điểm tệ nhất.

Đó là lý do nhiều người lựa chọn cách tiếp cận mà phần lớn danh mục được đặt vào các tài sản ổn định hơn, ít liên quan đến nguồn thu nhập chính. Những tài sản này có thể không hấp dẫn để khoe. Nhưng chúng giúp danh mục chịu được cú sốc khi thị trường xấu đi.

Một phần nhỏ còn lại mới được phân bổ vào các khoản đầu tư rủi ro hơn nhưng có tiềm năng tăng trưởng cao như startup, cổ phiếu vốn hóa nhỏ hoặc tài sản mới nổi. Nếu phần này không thành công, tổng thể tài sản vẫn an toàn. Nếu thành công, nó tạo ra tăng trưởng vượt trội.

Cách tiếp cận này không nhằm tối đa hóa lợi nhuận trong mọi năm. Mà nhằm đảm bảo rằng trong những năm tệ nhất, bạn vẫn còn đủ nguồn lực để tiếp tục cuộc chơi.

Với người thu nhập cao, danh mục tốt không phải là danh mục tăng nhanh nhất. Mà là danh mục có thể tồn tại qua những giai đoạn khó khăn nhất mà không buộc bạn phải thay đổi kế hoạch cuộc đời.

Thế bạn hiểu, lý do The Happiness Fund của Ngọ không dùng đòn bẩy, mua nhiều mã, và dàn trải ra – và đề cao tính an toàn chưa?

Thẳng thắn, với văn hóa Việt Nam – họ số đông sẽ ưu tiên bất động sản trước, để ổn định do văn hóa – sau đó đa dạng bên chứng khoán – dù chứng khoán Ngọ cũng rất đa dạng rồi, để bảo vệ tiền và kiếm tiền bền vững. Hoặc đôi khi, dù đối tác ấy (có 1 số bạn còn trẻ) thu nhập chưa tới 9 chữ số, nhưng bản thân những đối tác ấy, đã có tư duy dài hạn rồi.

Bẫy hành vi: Người thu nhập cao thường “quá tự tin”

Có một cái bẫy tâm lý mà người thu nhập cao rất dễ rơi vào. Không phải vì họ thiếu kiến thức. Mà vì họ có quá nhiều trải nghiệm thành công trước đó.

Bạn đi làm 10–15 năm. Bạn lên được mức thu nhập 100 triệu/tháng. Bạn ra quyết định tốt trong công việc. Bạn quản lý được đội nhóm. Bạn đọc tình huống nhanh. Bạn quen với việc mình đúng.

Và rồi bạn mang cảm giác “mình thường đúng” đó sang đầu tư. Đây là lúc vấn đề bắt đầu.

Đừng vội chê người có tiền có vẻ ngốc trong đầu tư. Vốn dĩ họ đã quen với thành công rồi. Ngọ nhớ câu chuyện đại gia xúc xích bán doanh nghiệp mình và đầu tư vào Cocobay – 1 dự án bất động sản… và kết cục nó nằm trên google rồi.

Ai mà đọc mấy cuốn Tư duy nhanh và chậm, thì Daniel Kahneman cũng chia sẻ về mấy thiên kiến như tự tin thái quá, ảo tưởng kiểm soát, hay thích mấy mẫu chuyện hơn là số liệu.

Ví dụ rất đời thường. Bạn làm trong ngành tiêu dùng nhanh. Bạn hiểu thị trường bán lẻ. Bạn thấy một công ty trong ngành mình đang phát triển mạnh. Bạn đọc báo cáo. Bạn gặp đối tác. Bạn nghe thêm vài câu chuyện tích cực từ bạn bè trong ngành.

Mọi thứ ghép lại thành một câu chuyện rất logic.

Bạn bắt đầu tăng tỷ trọng cổ phiếu đó trong danh mục. Từ 10% lên 30%. Rồi 50%. Bạn không nghĩ mình đang đánh cược. Bạn nghĩ mình đang “đầu tư vào thứ mình hiểu”.Nhưng thực tế, bạn đang đặt cược lớn vào một câu chuyện mà bạn cảm thấy quen thuộc.

Ví chơi vậy thôi, chứ mấy cổ phiếu tiêu dùng nhanh là cổ phiếu phòng thủ, tăng hay giảm thì cũng ít. Chứ mấy cổ phiếu bất động sản hay ngân hàng thì thích phi nước đại hơn. Dù thực tế xưa kia cho mấy bạn F0, F1, F2, F3 biết, giới chứng khoán gọi cổ phiếu ngân hàng “cổ phiếu nặng mông” tức là ít biến động – vận đổi sao dời ấy mà.

Quay lại vấn đề, người thu nhập cao thường không thua vì thiếu thông tin. Họ thua vì quá tin vào thông tin mình có.

Việc dự đoán thị trường. Việc tập trung danh mục vào ngành mình hiểu. Việc tin rằng “lần này khác”. Đa phần đều xuất phát từ cảm giác kiểm soát mà thực tế không tồn tại.

Lạm phát làm thay đổi chiến lược tối ưu theo thời gian

Một sai lầm khác là nghĩ rằng chiến lược đầu tư đúng hôm nay sẽ đúng mãi mãi.

Nhưng môi trường kinh tế thay đổi. Và lạm phát là một trong những yếu tố thay đổi mạnh nhất.

Trong giai đoạn lạm phát thấp, tiền rẻ. Lãi suất thấp. Doanh nghiệp dễ vay vốn để mở rộng. Cổ phiếu tăng trưởng thường hoạt động tốt. Định giá cao vẫn được chấp nhận vì chi phí vốn thấp.

Nhưng khi lạm phát tăng, mọi thứ thay đổi. Lãi suất tăng. Chi phí vốn tăng. Doanh nghiệp khó mở rộng hơn. Định giá cao trở nên khó bảo vệ. Những tài sản “hứa hẹn tương lai” bắt đầu bị chiết khấu mạnh hơn.

Trong môi trường đó, các tài sản thực như bất động sản, hàng hóa, hoặc những doanh nghiệp có tài sản hữu hình và dòng tiền ổn định thường hoạt động tốt hơn.

Điều này có nghĩa là danh mục đầu tư không nên cố định. Mà cần thay đổi theo chế độ lạm phát của nền kinh tế.

Nói cách khác, bạn không chỉ đầu tư vào tài sản. Bạn đang đầu tư trong một môi trường vĩ mô nhất định.

Việc nhận biết khi nào lạm phát thấp. Khi nào lạm phát cao. Và điều chỉnh tỷ trọng tài sản theo từng giai đoạn giúp danh mục thích nghi tốt hơn với chu kỳ kinh tế dài hạn.

Tối ưu hóa danh mục = Tối ưu hóa độ hữu dụng, không phải lợi nhuận

Một người thu nhập 20 triệu và một người thu nhập 100 triệu sẽ nhìn rủi ro có sự khác nhau.

Cùng một khoản lãi 2 tỷ. Người thu nhập thấp có thể thấy đó là bước ngoặt cuộc đời. Người thu nhập cao có thể thấy đó là phần thưởng đáng kể.

Nhưng cùng một khoản lỗ 2 tỷ. Người thu nhập cao thường cảm thấy đau đớn hơn rất nhiều so với niềm vui khi kiếm được 2 tỷ. Điều này liên quan đến cách con người đánh giá lợi ích và mất mát.

Các lý thuyết như Lý thuyết hữu dụng kỳ vọng (Utility Theory) và Lý thuyết triển vọng (Prospect Theory) cho thấy giá trị cảm nhận của tiền không tăng tuyến tính theo số lượng. 1 tỷ đầu tiên có ý nghĩa rất khác so với 1 tỷ thứ mười.

Người thu nhập cao thường đã có nền tảng tài chính. Vì vậy, mục tiêu của họ không phải là tối đa hóa lợi nhuận trong mọi tình huống. Mà là tối ưu hóa sự ổn định của tài sản theo thời gian.

Họ sợ mất 2 tỷ hơn là thích kiếm thêm 2 tỷ.

Danh mục vì thế không chỉ cần tăng trưởng. Mà còn cần giảm thiểu khả năng xảy ra những khoản lỗ lớn có thể làm thay đổi kế hoạch cuộc đời.

Công thức danh mục chống lạm phát cho người thu nhập cao

Một cách tiếp cận phổ biến là chia danh mục theo chức năng, thay vì theo loại tài sản.

Tài sản dành cho tăng trưởng. Ví dụ cổ phiếu hoặc quỹ cổ phiếu. Đây là động cơ chính giúp tài sản tăng theo thời gian.

Tài sản dành cho phòng ngừa lạm phát. Có thể là bất động sản, vàng, hoặc các tài sản thực khác có khả năng giữ giá trị trong môi trường giá cả tăng.

Một phần dành cho sự ổn định. Ví dụ trái phiếu hoặc các công cụ thu nhập cố định giúp giảm biến động tổng thể của danh mục.

Một phần nhỏ dành cho các khoản đầu tư thay thế có rủi ro cao nhưng tiềm năng lợi nhuận lớn. Nhóm này đóng vai trò như một lớp bảo hiểm trước những cơ hội bất ngờ.

Và cuối cùng là tiền mặt hoặc tài sản thanh khoản cao. Không phải để tối đa hóa lợi nhuận. Mà để giữ tính linh hoạt khi cuộc sống có biến cố hoặc khi thị trường xuất hiện cơ hội hiếm.

Còn bản thân Ngọ là dùng chiến lược khác hoàn toàn, đầu tư hoàn toàn vào thị trường cổ phiếu – nhưng lại thực hiện chiến lược tối ưu hóa rủi ro, tức là ưu tiên quản trị rủi ro. Điều này thực sự hiệu quả khi mà thị trường giảm mạnh thì Ngọ luôn có sức chống chịu tốt.

Thông điệp chính của bài

Người thu nhập cao hiếm khi gặp vấn đề với những biến động nhỏ trong ngắn hạn. Điều khiến họ tổn thương thường là một biến cố hiếm xảy ra đúng lúc danh mục chưa được thiết kế để chịu đựng.

Một cú sốc kinh tế khi vừa mua nhà. Một thay đổi nghề nghiệp khi vừa tăng đòn bẩy đầu tư. Một giai đoạn thị trường xấu khi dòng tiền cá nhân bị gián đoạn.

Danh mục tốt không phải là danh mục tăng nhanh nhất trong những năm thuận lợi. Mà là danh mục có xác suất sống sót cao nhất sau 20 năm.

Vì trong đầu tư dài hạn, điều quan trọng không phải là bạn tăng nhanh bao nhiêu trong một năm. Mà là bạn còn ở lại cuộc chơi sau những năm tệ nhất hay không.

Ngọ hiểu rằng, góc nhìn này sẽ không phổ biến lắm với số đông. Bởi nếu nhìn thực tế, thì khi thu nhập 10 triệu sẽ có cách suy nghĩ với người thu nhập 100 triệu. Ngoài ra, Ngọ dùng một số góc nhìn học thuật 1 xíu, chứ mấy bác 100 triệu – sẽ nhảy vào tranh cãi – dùng sao vì họ quen với chiến thắng rồi – tự tin thái quá.

Bạn thấy bài viết này đúng như thế nào?

Ngọ chọn làm dân du mục tài chính với 100% cổ phiếu, còn bạn, mục tiêu của bạn là xây lâu đài trên cát hay một pháo đài thép bền vững?