5 Sai lầm khiến nhà đầu tư F0 “cháy tài khoản” trong vòng 6 tháng

Bạn ơi, Ngọ nói nè…

Trải qua hơn 13 năm ở thị trường chứng khoán, Ngọ nhận thấy những mô hình lặp đi lặp lại. Chẳng phụ thuộc bạn trẻ hay già, sinh viên năm cuối hay là sắp về hưu. Chẳng quan tâm bạn làm nghề gì, cuốc đất, hay tri thức, hay chủ doanh nghiệp.

Chu kỳ đó thường kéo dài khoảng 6 tháng. Dù bạn nghe đâu đó quy luật 90/90/90 tức là 90% nhà đầu tư thua lỗ 90% tài khoản trong 90 ngày. Chắc người ta chơi Forex hoặc chứng khoán phái sinh mới thế.

Cái chu kỳ 6 tháng thì Ngọ cảm nhận thôi, dù ông F0 nào vào cũng muốn thắng như muốn lấy luôn cái nhà người ta.

Chu kỳ này F0 bắt đầu bằng hưng phấn. Kết thúc bằng sự chửi rủa hoặc im lặng.

Ngọ chẳng viết bài này để dạy đời F0 gì đâu. Có lẽ bản chất con người là thế. Bởi Ngọ cũng từng là F0, cũng tự tin thái quá, nghĩ mình là chuyên gia, cho đến khi bị vả vào túi tiền, chân đập tim run rồi mới rút ra con đường chính đạo.

Đây là 5 sai lầm – mà Ngọ chia sẻ với bạn. Nếu bạn đọc 2 lần, bạn sẽ thấy mình trong đó.

Sai lầm số 1: Nhầm lẫn giữa Lợi nhuận và Năng lực

Hiện tượng này xảy ra cực nhanh. Chỉ cần một con sóng tăng mạnh. Mà ở sới Vn-Index này tăng suốt kiểu đó mà.

Thị trường đi lên 15–20% trong vài tháng. Bạn mua cổ phiếu theo lời bạn bè, theo room Telegram, theo “câu chuyện ngành”. Tài khoản tăng 20–30%. Thậm chí F0 dễ muốn giàu nhanh, đòn bẩy nữa nên 50% trong vài tháng cũng là chuyện bình thường ở xã.

Cảm giác rất thật.

Và trong đầu bắt đầu xuất hiện một suy nghĩ nguy hiểm: “Có lẽ mình có năng khiếu.” Nói chung có lẽ đó là tâm lý rất con người. Biết nhiều ít tự tin, biết chút chút thì tự tin quá trời. Mời bạn đọc bài: Hiệu ứng Dunning-Kruger: Tại sao biết ít thường quá tự tin?

Ngoài ra, theo con người thường đánh giá dựa vào kết quả, làm sai kết quả “trúng” thì cho mình đúng. Ngọ nhận ủy thác qua The Happiness Fund, mà mua cổ cũng có mã lời mã lỗ nữa mà – chắc thế, Ngọ đúng đúng sai sai, vậy hỏi bạn Ngọ đúng hay sai.

Nếu 1 người đúng, là đúng tại thời điểm ra quyết định. Dù sau đó kết quả như thế nào đi nữa.

Bởi, nếu bạn F0 vô tình ở trong thị trường tăng mạnh có tính lan tỏa, không phải Vn-Index tăng nhanh phụ thuộc 1-2 mã họ Vingroup  và Gelex 2025 thì:

• Xác suất thắng cao.
• Gần như mua gì cũng lãi.
• Sai lầm bị che lấp bởi xu hướng chung.

Nhưng F0 thường không nhìn điều đó như một môi trường xác suất thuận lợi. Họ nhìn nó như bằng chứng về kỹ năng cá nhân.

Tất nhiên, rất ít bạn trẻ có thể chấp nhận tư duy ấy. Nếu đang lãi 40% trong 4 tháng, thì nói chỉ bằng thừa. Ngọ nghĩ nhiều người đọc CophieuX, nhưng rồi hiếm khi thực hành.

Ai cũng có quyền lỗ, lỗ là chuyện thường. Nhưng bạn có quyền học mà, nếu bạn mà tuổi lớn, thì chắc sẽ cảm nhiều hơn, để đứng vị trí này, Ngọ cũng phải trải qua nhiều giai đoạn thị trường và chiêm nghiệm nữa.

Hệ quả của việc nhầm lẫn lợi nhuận với năng lực là:

• Tăng vị thế.
• Giao dịch nhiều hơn.
• Bắt đầu nghĩ đến margin.
• Tin rằng mình “khác với số đông”.

Đây chính là bước đầu tiên của quá trình cháy tài khoản.

Không phải vì bạn ngu.

Mà vì bộ não của bạn được thiết kế để tự bảo vệ lòng tự trọng.

(Nói to nhé: Chứng khoán là môn Toán lớp 4, bạn đọc được những gì Ngọ viết này, là bạn đầu tư được rồi. Khẳng định luôn!)

Sai lầm số 2: Dùng đòn bẩy khi chưa hiểu xác suất phá sản

F0 thường nghĩ rất đơn giản: Margin = lợi nhuận nhân đôi.

Nhưng toán học không nghĩ như vậy.

Trong thực tế, khả năng phá sản – tăng theo cấp số nhân khi đòn bẩy tăng. Thị trường có thể giảm 10%, 20%, 30%. Nhưng khi bạn dùng đòn bẩy cao, mức sụt giảm tài khoản không còn tuyến tính.

Một ví dụ rất cơ bản: Tài khoản giảm 50% → bạn cần tăng 100% để hòa vốn.

Nhưng ít ai tính tiếp: nếu bạn giảm 60%, bạn cần tăng 150%. Nếu giảm 70%, bạn cần tăng 233%.

Đây không phải cảm xúc. Đây là toán học.

Kelly Criterion – công thức tối ưu hóa tỷ lệ đặt cược – chỉ ra rằng nếu bạn đặt cược vượt quá mức tối ưu, tốc độ tăng trưởng dài hạn của tài sản sẽ giảm mạnh và xác suất phá sản tăng đột biến. Trong thực tế, đa số F0 đặt cược vượt quá mức tối ưu 3–5 lần.

Ở Việt Nam, văn hóa margin rất phổ biến. Bạn thử vòng 1 vòng các diễn đàn sẽ thấy: “không margin thì chậm lắm” – “cơ hội ngàn năm có một” – “Lần này sẽ khác”

Những câu nói đó không có yếu tố xác suất. Không có quản trị rủi ro. Chỉ có kỳ vọng lợi nhuận.

Ngọ từng dạy 1 số môi giới chứng khoán, họ đầu tư 5 năm rồi, kiếm tiền khá lớn nhờ hoa hồng và cũng nở hoa khi thị trường lên. Nhưng gặp biến cố lớn, họ âm nặng, giống như làm lại từ đầu.

Nên Ngọ chẳng lạ với mấy việc này.

Margin không xấu. Nhưng margin khi chưa hiểu xác suất phá sản thì cực kỳ nguy hiểm. Mà F0 chơi margin khác nhau tung hứng với lựu đạn.

Nói nhỏ: Công ty chứng khoán rất thích bạn dùng margin.

Bài: [Danh ngôn] Margin đòn bẩy tài chính: Thần dược hay độc dược?

Sai lầm số 3: Đầu tư theo nhóm – Não bộ bầy đàn

Trong thị trường nóng, các room Zalo, Telegram, Facebook hoạt động như một bộ khuếch đại tâm lý. Một tin tốt được chia sẻ 100 lần sẽ tạo cảm giác chắc chắn cao hơn nhiều so với khi bạn tự phân tích một mình.

Hiện tượng này trong tài chính hành vi gọi là Herding Behavior – hành vi bầy đàn – Tâm lý đám đông.

F0 không mua vì đã phân tích báo cáo tài chính.

Họ mua vì: “Ai cũng mua.”

Trong bối cảnh Việt Nam, yếu tố này càng mạnh, do yếu tố trọng quan hệ, tin người quen và có nguồn nội bộ.

Ngọ gặp mấy anh kinh doanh, cứ đầu tư theo nhóm – thậm chí muốn lái. Thực tế, khi học 1:1 – Ngọ cũng chia sẻ và được chia sẻ nhiều thứ. Ngọ nói thẳng, Ngọ không quan tâm, nhưng thường thì trước sau gì cũng thua.

Khi bạn tin vì mối quan hệ, bạn không còn dựa vào xác suất. Bạn dựa vào niềm tin xã hội.

Sai lầm tập thể nguy hiểm ở chỗ: nó tạo cảm giác an toàn. Nếu sai, bạn không sai một mình. Nhưng thị trường không giảm mức độ thiệt hại vì bạn có nhiều người cùng lỗ.

Bài: Đội nhóm & Group, Room: GIÚP bạn hay HẠI bạn?

Sai lầm số 4: Không phân biệt Đầu tư và Đánh bạc

Một trong những khác biệt lớn nhất giữa nhà đầu tư lâu năm và F0 là cách họ nhìn nhận phân bổ vốn.

F0 thường (1)  All-in một mã. (2) Tin vào một “câu chuyện”. (3) Nghĩ rằng nếu đúng, sẽ đổi đời.

Nhưng đầu tư thực sự không phải là đặt cược lớn vào một khả năng. Đầu tư là tối ưu kỳ vọng dài hạn.

Expected Value (EV) được tính như sau:

F0 thường chỉ nhìn phần “Lợi nhuận tiềm năng”. Họ ít khi ước lượng xác suất thua và mức lỗ tối đa có thể xảy ra.

Nếu một cổ phiếu có khả năng tăng 50% nhưng xác suất chỉ 20%, và khả năng giảm 30% với xác suất 80%, EV thực tế có thể âm. Nhưng cảm xúc lại bị thu hút bởi con số 50%.

Biết chút chút Toán học cũng có lợi đó.

Ngọ cũng hay hỏi: “Nếu sai, em mất bao nhiêu?” Nhưng hiếm bạn nghĩ đến việc mình sai. Điều này đủ để hiểu người đó đang đánh bạc chứ không phải đầu tư.

Đầu tư cần hệ thống. Cá cược cần hy vọng.

Bài: Chơi chứng khoán có phải là đánh bạc?

Sai lầm số 5: Để cảm xúc quyết định điểm vào – điểm ra

Thị trường kích hoạt những phản xạ sinh học rất sâu trong não.

Khi giá giảm mạnh, vùng não liên quan đến sợ hãi – kích hoạt. Cơ thể tiết hormone stress, tim đập nhanh hơn, bạn muốn thoát khỏi nguy hiểm.

Khi giá tăng mạnh, Dopamine tăng cao, tạo cảm giác hưng phấn và khuyến khích hành vi tìm kiếm rủi ro.

F0 không có hệ thống để trung hòa các phản xạ này. Họ có phản xạ, không có quy tắc.

Vì vậy: (1) Họ mua khi hưng phấn nhất. (2) Họ bán khi sợ hãi nhất.

Tiện đây Ngọ gửi bạn 1 mẹo để nhớ: Hưng phấn là hứng phân.

Bài: Biểu đồ 16 bậc tâm lý khi chơi chứng khoán (CHI TIẾT)

Chốt: Ai cũng sẽ phạm sai lầm thôi, thậm chí mấy ông đầu tư càng lâu thì họ định danh mình là người phạm sai lầm chuyên nghiệp nữa kìa.

Và nhớ điều nữa, nếu bạn phạm sai lầm mà lại tức giận. Thì đó là sai lầm thêm sai lầm.