Phương pháp 4M trong chứng khoán: Để biết, để hiểu, để làm, để kiếm tiền

Đầu tư chứng khoán có quá nhiều phương pháp từ phương pháp 4M, tăng trưởng, giá trị, lướt lát, khiến những nhà đầu tư non tay chẳng biết đâu mà lần. Lên mỗi nơi, nói mỗi kiểu – giống như bị tung hỏa mù. Mua kiểu này cũng lỗ, mua kiểu kia cũng lỗ. Kiếm tiền ngoài đời đã khó, kiếm tiền từ chứng khoán còn khó hơn.

Vậy điều gì khiến nhà đầu tư trở nên xuất sắc và giỏi hơn. Có phương pháp nào chăng? Ở bài viết này Ngọ sẽ xướng cho anh chị em về nguyên tắc 4M.

Nguyên tắc 4M là nguyên tắc do Phil Town đúc kết khi nghiên cứu về Warren Buffett, qua 4 tầng lựa lọc giống như ta lọc nước uống qua các lớp. Nếu bạn thả 1 cổ phiếu ở đầu lọc nước, và nó qua hết cả 4 tầng… thì chúc mừng bạn đã tìm cổ phiếu cần mua.

Cụ thể các tầng lọc là: Tập học các cổ phiếu trên sàn ⇒  M1: Meaning ⇒ M2: Moat ⇒ 3: M3:  Management ⇒ M4: Margin of Safety ⇒ Mua thôi.

Mua theo nguyên tắc 4M sẽ giúp bạn dẹp bỏ cái tư duy “đầu tư nhìn bảng điện, xanh mua đỏ cắt” – an yên, ngủ ngon và đếm tiền. Cùng với đó, Ngọ sẽ kết hợp với các chuyên ngành Ngọ học là Toán, Kinh tế , Tâm lý giáo dục.

M1 – Meaning – Ý Nghĩa: Chỉ mua thứ bạn hiểu.

Con người mình kỳ lạ lắm, chính vì vậy rất dễ dính bẫy tâm lý, một trong số đó là: Hiệu ứng Dunning-Kruger – tức là chúng ta biết một chút xíu nhưng lại tưởng mình biết tuốt.

Nó thể hiện trong đầu tư, bạn đọc vài bài trên internet, đọc phân tích ai đó… hô mã này dễ hiểu, đúng nguyên tắc 4M, thế là ta tin và mua ngay… có những công ty kiểu tên là nông Nghiệp nhưng nó làm nông nghiệp cái xíu mà kiếm tiền từ cái khác. Hoặc mấy công ty dầu khí, thấy giá dầu tăng thì bốc đầu tăng hết, nhiều khi nó cũng chẳng ảnh hưởng gì đến dầu.

Meaning:  Hãy giảng cho “đứa trẻ 10 tuổi”.

Meaning nghĩa là doanh nghiệp đó phải có ý nghĩa với bạn, bạn thực sự hiểu nó. Nếu bạn là một kỹ sư xây dựng, bạn sẽ hiểu rõ về chu kỳ ngành xi măng, sắt thép, gạch đá.

Đó là Meaning của bạn. Nếu bạn là một bà nội trợ, bạn hiểu rõ bột giặt nào bán chạy, sữa nào con bạn thích uống, dầu ăn nào các mẹ hay dùng. Đó là Meaning của bạn.

Định luật tâm lý: “Đừng thấy người ta ăn khoai cũng vác mai đi đào”. Đừng bao giờ bước chân ra khỏi vòng tròn năng lực của mình chỉ vì nghe thấy bên ngoài có mùi tiền. Tiền của thiên hạ dễ ngửi nhưng cực kỳ khó nuốt!

Một hiện trạng thú vị mà Peter Lynch hay nhắc – kiểu cỏ nhà hàng xóm xanh hơn: Bác sĩ thường hiểu ngành dược, thì lại hay đi mua mấy ngành dầu, còn mấy ông ngành dầu thì thích tìm ngành dược???

Ví dụ – nếu bạn là 1 nhà bán lẻ, hay làm dịch vụ bạn có thể hiểu MWG (Thế giới di động):

Nhiều năm trước, khi bạn bước vào cửa hàng, một bạn nhân viên cúi chào 90 độ, dắt xe cho tôi, điều hòa mát rượi, tư vấn tận tình, dịch vụ bảo hành đáng tin cậy…và các cửa hàng khác còn nhỏ lẻ, thái độ chưa tốt è Đây là 1 lợi thế cạnh tranh. Ngoài ra thị trường chưa nhiều, nên cứ mở cửa hàng ra là có khách, có tiền. Đó là Meaning.

Hỏi sơ sơ một nhà đầu tư cá nhân bình thường: Hỏi bạn thấy 1 doanh nghiệp thủy điện, và 1 công ty bất động sản. Hỏi doanh nghiệp nào dễ hiểu hơn?

Muốn biết, hãy thử giảng cho đứa trẻ 10 tuổi hiểu xem.

M2 – Moat – Con hào kinh tế, lợi thế cạnh tranh: Mua 1 pháo đài bảo vệ túi tiền của bạn.

Ở đây Ngọ muốn chia sẻ vấn đề về Kinh tế… Giả sử bạn tìm được một ngành kiếm ăn cực tốt (ví dụ: bán trà sữa). Bạn mở quán, lãi gấp đôi vốn. Tháng sau, điều gì xảy ra? Thằng đầu ngõ, con cuối phố nó cũng sẽ mở quán trà sữa y hệt bạn, thậm chí bán rẻ hơn để cướp khách. Lợi nhuận của bạn sẽ tụt về mức “hòa vốn”.

Trong kinh tế, để sống sót và giàu có, doanh nghiệp phải xây dựng được một “Con hào” (Moat) bao quanh lâu đài của mình.

Đối thủ muốn nhảy vào cướp khách ư? Xin mời lội qua cái hào đầy chông gai và sình lầy này! Các con hào đó bao gồm:

Con hào thương hiệu

Thương hiệu không phải là cái logo đẹp. Thương hiệu là thứ khiến khách hàng sẵn sàng trả nhiều tiền hơn cho cùng một giá trị công dụng, hoặc bắt buộc phải mua nó vì thói quen ăn vào máu.

Đơn giản: Ví dụ công ty Đường Quảng Ngãi (QNS) – với sữa đậu nành Fami/Vinasoy. Nhiều ông thèm nhỏ dãi và cũng có tiềm lực như Vinamilk, Tribeco (Chai thủy tinh chứa sữa đậu nành), Masan, Nutifood… Nhưng hầu như đều thất bại, hoặc kẻ chiếu dưới của chiếu dưới.

Thấy thì thèm chứ làm gì được đâu.

Con hào chi phí chuyển đổi

Là khi khách hàng muốn bỏ doanh nghiệp để sang dùng đồ của đối thủ, họ sẽ phải trả một cái giá cực kỳ đắt về thời gian, tiền bạc, thói quen hoặc sự ức chế tâm lý.

Ví dụ FPT. Khi một tập đoàn lớn, một ngân hàng hay cơ quan nhà nước đã cài đặt hệ thống phần mềm quản trị ERP của FPT vào vận hành toàn bộ bộ máy, tôi đố họ dám đổi sang phần mềm khác đấy! Đổi một cái là toàn bộ dữ liệu mười mấy năm có nguy cơ lỗi, nhân viên phải học lại từ đầu, hệ thống ngưng trệ. Thôi, dù FPT có tăng giá dịch vụ một chút, họ vẫn cắn răng chịu đựng. Đó là cái hào cực kỳ lầy lội khiến khách hàng “muốn đi mà không đi nổi”.

Con hào Lợi thế quy mô / Chi phí thấp

Thằng nào sản xuất được hàng hóa với giá rẻ nhất, thằng đó là vua. Khi có chiến tranh giá cả, thằng chi phí thấp chỉ cần giảm lãi một tí là thằng chi phí cao “nôn ra máu” chết trước.

Hãy tưởng tượng cùng sản xuất sản phẩm X, công ty A mất 6 đồng, công ty B mất 9 đồng – và bán là 10 đồng. Giờ công ty A thích bán 8 đồng đó – thế là công ty B bay mất dép, và sau đó công ty A chiếm lĩnh luôn thị trường công ty B, và có thể tăng giá lên 10-11-12 đồng để bán.

Ví dụ về Tập đoàn Hòa Phát (HPG) của bác Trần Đình Long. Hòa Phát làm thép bằng công nghệ lò cao khép kín, quy mô cả triệu tấn ở Dung Quất. Họ tự làm từ quặng, tự tối ưu hóa năng lượng, có cả cảng biển sâu để tàu chở nguyên liệu đậu ngay sát nhà máy. Chi phí sản xuất 1 tấn thép của Hòa Phát rẻ tới mức các doanh nghiệp thép nhỏ lẻ khác nhìn thấy là “khóc thét”. Khi ngành thép đóng băng, Hòa Phát vẫn sống khỏe, còn mấy ông thương mại thép thì thi nhau “đắp chiếu”.

Con hào bí mật kinh doanh / Độc quyền tự nhiên

Cái này ở Việt Nam hay nằm ở các tổng công ty nhà nước hoặc các doanh nghiệp nắm giữ hạ tầng cốt lõi.

Các tổng công ty Gemadept (GMD – Cảng biển). Bạn cũng không thể bê cái cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải đi chỗ khác. Vị trí địa lý độc tôn chính là cái hào tự nhiên mang lại.

LƯU Ý MẠNH: Nói đi cũng phải nói lại, bây giờ lợi thế cạnh tranh nó không còn mạnh như xưa, tức là cần ít thời gian hơn để xóa bỏ mấy cái đó.

M3 – Management – Ban lãnh đạo: Đừng giao tiền cho người không đáng tin.

Ở góc nhìn Tâm lý giáo dục, và ông bà ta từng nói “sông sâu dễ đo, lòng người khó đoán”, nên suy ra 1 điều, đường đi cổ phiếu còn dễ đoán hơn là lòng người.

Khi bạn mua cổ phiếu dù là cả chục tỷ một mã, thì bạn cũng chỉ là cổ đông cò con (thiểu số) thôi.  Bạn giao tiền của mình cho Hội đồng quản trị và Ban giám đốc để họ đem đi kinh doanh.

Nếu họ là những người tài năng và liêm chính, tiền của bạn sẽ sinh sôi. Nếu họ là những kẻ tham lam, họ sẽ có 77-49 cách hợp pháp để họ làm xiếc biến túi tiền của bạn sang túi riêng của họ.

Làm sao nhận biết Ban lãnh đạo “Ăn tàn phá hại”? (Checklist của lão làng)

Trò chơi “Pha loãng giấy lấy tiền thật”:

Hãy cảnh giác với những công ty năm nào cũng phát hành cổ phiếu thưởng, phát hành cho cổ đông hiện hữu tỷ lệ 1:1, 2:1 với giá 10.000đ, rồi phát hành ESOP (cổ phiếu cho ban điều hành) dày đặc với giá rẻ mạt. Họ đang biến công ty thành một “máy in giấy” cho bạn, và  “máy in tiền” cho họ.

Sở thích “Đẻ công ty con – Nuôi sân sau”:

Bạn đọc báo cáo tài chính thấy công ty mẹ làm ăn rất lãi. Nhưng nhìn xuống phần “Phải thu” hoặc “Đầu tư vào công ty liên kết”, bạn thấy họ đem hàng trăm tỷ cho một công ty tư nhân nào đó do vợ, em trai, hoặc bồ nhí của chủ tịch đứng tên vay với lãi suất rẻ mạt. Đó là hành vi rút ruột tinh vi. Họ đẩy chi phí cho công ty niêm yết chịu, còn lợi nhuận thì tuồn về công ty sân sau.

Lãnh đạo “Lướt sóng” cổ phiếu của chính mình

Hôm nay thấy chủ tịch đăng ký mua 5 triệu cổ, ngày mai thấy vợ chủ tịch bán tháo 3 triệu cổ, tuần sau lại thấy phó tổng giám đốc bị phạt vì bán chui không công bố thông tin. Một ban lãnh đạo suốt ngày nhìn bảng điện, chăm lo cho giá cổ phiếu hơn là chăm lo cho hoạt động kinh doanh của nhà máy thì đó là những “đội lái” mặc comple. Hãy tránh xa!

Ban lãnh đạo “Vàng mười” tại Việt Nam

Hãy nhìn vào những người như chị Mai Kiều Liên (VNM). Họ luôn có một khát vọng lớn cho doanh nghiệp, nhưng quan trọng là họ đối xử công bằng với cổ đông.

Giai đoạn cần họ dành tiền tái đầu tư, khi có thặng dư họ chia cổ tức bằng tiền mặt đều đặn cho cổ đông. Họ đặt kế hoạch kinh doanh thực tế và hoàn thành nó chứ không “nổ” rồi cuối năm đổ lỗi… “hoàn cảnh khách quan”.

M4 – Margin of Safety –  Biên an toàn: Cái đệm cứu mạng

Bạn đã tìm được doanh nghiệp bạn hoàn toàn hiểu, có con hào sâu, có lãnh đạo tâm tầm liêm khiết… rồi sao nữa? Bạn cũng chết như thường nếu mua nó giá cao, hoặc những biến động trên trời đổ xuống.

Do đó, chúng ta cần mua cổ phiếu với biên an toàn… ở đây dùng 1 chút về Toán học đó là: Biên an toàn.

Đầu tư là bỏ tiền hôm nay, để nhận một số tiền trong tương lai. Mà tương lai ai biết chắc 100%  bởi tương lai có nhiều biến số, và thẳng thắn “mọi mô hình dự báo đều sai, cái khác biệt là sai số ít hay sai số nhiều”. Những ẩn số này thực tế rất thú vị, bởi mọi thứ đều rõ ràng thì ai cũng như ai rồi…gửi ngân hàng còn hơn. Ngày mai, có thể có Covid-2x, có chiến tranh, có thay đổi chính sách, kinh tế vĩ mô… Donald Trump nói câu, thị trường chứng khoán giảm 20%!

Biên an toàn đơn giản là khoảng cách giữa giá trị thực (giá trị hợp lý – theo tính toán) so với giá bán trên thị trường. Ví dụ: Nếu bạn tính cổ phiếu giá là 100.000 đồng, và bán giá 60.000 đồng – thì biên an toàn là 40%, khi đó bạn sẽ tiến hành mua vào.

Có 2 tác dụng của biên an toàn: Nếu bạn tính đúng hoặc tính quá thận trọng: Bạn sẽ có lời lớn. Nhưng nếu bạn tính sai, thực tế chỉ là giá trị hợp lý 70.000 đồng thôi, thì bạn vẫn không ảnh hưởng nặng, hoặc lỗ ít.

Tổng kết phương pháp 4M trong thực chiến

M1: Meaning (Ý nghĩa)

Bạn có thực sự hiểu rõ công ty này kiếm tiền bằng cách nào, tiêu tiền vào đâu, hay chỉ đang mua vì nghe thiên hạ đồn thổi? Có thể giải thích được mô hình kinh doanh của nó cho một đứa trẻ hiểu được không?

Nếu câu trả lời là “Không” hoặc “Mơ hồ”, loại ngay lập tức không nói nhiều!

M2: Moat (Lợi thế cạnh tranh)

Con hào bảo vệ doanh nghiệp này là gì? Đối thủ cạnh tranh muốn nhảy vào cướp thị phần thì có bị “vỡ mật” không, và cái lợi thế này có giúp doanh nghiệp sống khỏe trong 10 năm tới không?

Nếu con hào quá nông hoặc không có, xác định đây chỉ là một kèo “lướt sóng” đầu cơ ngắn hạn ăn theo dòng tiền thôi. Tuyệt đối không được ôm lâu dài, thấy có biến là phải co chân chạy.

M3: Management (Ban lãnh đạo)

Những người đứng đầu công ty có phải là những người tử tế, liêm chính và tài năng không? Họ nói có đi đôi với làm không, hay có lịch sử “chơi bẩn”, phát hành giấy vô tội vạ và tuồn tiền sang công ty sân sau?

Nếu ban lãnh đạo dính phốt, thiếu minh bạch, né gấp! Gặp phải lãnh đạo tồi thì doanh nghiệp có sở hữu mỏ vàng thì mỏ vàng đó cũng biến thành tài sản riêng của họ chứ cổ đông nhỏ lẻ chẳng được sơ múi gì đâu.

M4: Margin of Safety (Biên an toàn)

Giá cổ phiếu trên sàn hiện tại có đang rẻ hơn giá trị thực của doanh nghiệp ít nhất 30% trở lên không? Cái “đệm” này có đủ dày để bảo vệ mình nếu thị trường nhảy lầu từ tầng 10 xuống không?

Nếu giá đang quá đắt hoặc ở ngay vùng giá trị thực, hãy kìm hãm sự hưng phấn lại. Bỏ nó vào danh sách theo dõi, ôm tiền mặt ngồi im và kiên nhẫn đợi những cú sập hoảng loạn của thị trường để gom được giá hời.

P/S: Ngoài lề, mỗi lần nói đến chuyện này, Ngọ lại tưởng tượng cảnh mấy ông ngồi câu cá, có lúc chẳng được con nào, có lúc vài con, và có lúc được khá nhiều… cần sự kiên nhẫn lắm.

Giờ bạn đã hiểu về nguyên tắc 4M rồi đó, hãy thực hành thôi!