Tử huyệt tâm lý: Thiên tài chứng khoán có khi bị xóa sổ bởi “RÁC” đời thực?

Thị trường không bằng cấp & việc cháy tài khoản của “thiên tài”

Ngọ – 1 gã cũng có 1 chút tuổi tác với 13 năm lăn lộn trên cái sòng…chứng khoán. Thực tế bạn nói chứng khoán là cờ bạc, hay là đầu tư đều đúng ở khía cạnh nào đó – thẳng thô thật là vậy.

Khi tham gia thành “trai ngành, gái ngành” này, bạn chẳng cần bằng cấp mô tê gì hết, không giống bác sĩ, giáo viên… nhưng cũng chính vì vàng thau lẫn lộn vậy nên chứng khoán nó vừa khô khan như Toán, vừa kịch tính, vừa là vở cải lương, vừa là sàn đấu trí. Bạn thích gọi thế nào cũng được.

Hôm nay, Ngọ sẽ chia sẻ một sự thật bạn biết… Rất nhiều người trong ngành này, từ bằng CFA, MBA, giáo sư, những thiên tài Toán học, Kinh tế… họ có thể tồn tại 10 năm, nhưng có thể xóa sổ trong 1-2 năm.

Đã bao giờ bạn tự hỏi, tại sao một số người cực giỏi phân tích kỹ thuật, thuộc lòng từng mẫu hình nến, tính xác suất như thần, định giá siêu giỏi…nhưng đùng một cái lại “cháy” tài khoản chỉ trong vài tuần chưa?

 Câu trả lời không nằm ở bảng điện, nó nằm ở “tâm trí” của họ đấy.

Bẫy Robot & Giới hạn năng lượng: Khi đời thực phá hủy kỷ luật đầu tư

Bạn biết cách Warren Buffett đầu tư, cách của Peter Lynch mua cổ phiếu, cách của William O’Neil chọn cổ phiếu CANSLIM, Livermore mua bán ví dụ:

• Cắt lỗ ở mức 7%-10%
• Tuyệt đối không nghe tin đồn, room VIP, chỉ dựa vào hệ thống
• Chỉ mua giá dưới giá trị nội tại 30%-50%.
• Tỷ lệ phần thưởng rủi ro phải là 3:1

Nghe rất là hay, và đúng đúng… nếu thực hành như “Robot” vậy sẽ kiếm được tiền. Nhưng thực tế, chúng ta là “con người”. Và đây là vấn đề.

Chúng ta có giới hạn về năng lượng cả thể chất lẫn tinh thần. Chúng ta có lúc ngu ngốc, và khôn ngoan. Chúng ta có lúc vui, lúc buồn. Chúc ta có lúc hạnh phúc, có lúc stress…

Có chuyện vui, tối qua mà vợ chồng cô giáo cãi nhau, hôm nay bạn kêu lên bảng dò bài thì xác định. Cho nên nếu cuộc sống cá nhân 1 nhà đầu tư quá phức tạp, thiếu sự yên bình… liệu khi cổ phiếu giảm 7%-10% (nếu bạn lướt sóng và nguyên tắc là các lỗ), vậy bạn có bán theo nguyên tắc ban đầu bạn không?.

Đầy rẫy nhà đầu cơ học nguyên tắc cắt lỗ, nhưng có cắt lỗ được đâu.

Năng lượng ý chí con người là có giới hạn (khoa học đã chứng minh), nên những hoạt động cuộc sống của bạn ảnh hưởng đến hoạt động đầu tư… kiểu như: “Giờ tôi chưa muốn yêu đương, nó chỉ làm chậm tốc độ kiếm tiền của tôi mà thôi” – oách chưa?.

Do đó, khi tâm trí bạn chiếm hữu mấy drama đời thực (cãi lộn, lục đục gia đình, chuyện bàn hàng xóm  đồng nghiệp, mấy ca sĩ diễn viên…), bạn đã để năng lượng đáng lẽ cho đầu tư thành những việc không đâu. Bạn bỏ lỡ những tín hiệu mua bán, chốt lời cắt lỗ… bạn sẽ có 1 danh mục “trôi dạt”.

Tất nhiên điều ngược lại cũng đúng, khi bạn quá vui, kiểu sau 1 chu kỳ Uptrend đại thành công (như 2020-2021) – bạn cá kiếm rất nhiều, cái tôi bạn nghĩ mình đúng và phình ra. Bạn nghĩ mình có khả năng phán đoán thị trường, thiên tài chứng khoán, coi nhẹ quy tắc… vô thức bạn kiêu ngạo và kết quả lại là đắng cay. Ai kết thúc 2022 sẽ hiểu.

Bài học từ Livermore và cách bảo hệ tâm hồn bình yên

Thực tế, trong quá khứ không ít nhà đầu tư xuất sắc như Livermore, họ rất giỏi trong chứng khoán, đọc diễn biến giá cổ phiếu như đọc sách thiếu nhi nhưng biến cố gia đình cũng góp phần khiến ông người ngã ngựa,… theo 1 nguyên tắc:

Tất nhiên, nó không chỉ việc lớn, mà những việc nhỏ tích tụ cũng có thể khiến 1 nhà đầu tư quên đi nguyên tắc của mình… như thích nghe tin đồn, thích xem bảng điện thường xuyên, phá vỡ nguyên tắc cắt lỗ, chốt lời, mất tính kiên nhẫn, mất tính kỷ luật.

Đó là lý do, Ngọ tin rằng hầu hết chính Broker sẽ là người thất bại trong đầu tư, nếu họ là 1 người khách quan, và tính đúng kiểu dữ liệu. Nhưng có lẽ, bởi nỗi đau cái tôi, rất khó 1 người thừa nhận thất bại.

Có 1 nghiên cứu Ngọ đọc: “Có 4 người nói vượt thị trường thì chỉ có 1 người vượt thị trường.”

Hãy thử Nicolas Darvas… khi ông đã kiếm đậm từ chứng khoán, bằng cách giao dịch từ xa, nhưng khi quay lại phố Wall, với ý tưởng gần nó sẽ kiếm nhiều tiền hơn. Ông đã thất bại.

Một tâm hồn bình yên, không vướng bận bởi những thứ nhiễu loạn, bạn sẽ có nhiều khả năng kiếm được nhiều tiền hơn.

Một cách của Ngọ thực hành: Không đọc tin tức về tài chính, kinh tế… nếu có thì lâu lâu. Không tham gia diễn đàn… nếu có cũng hạn chế. Thứ Ngọ thường làm, chỉ là đọc sách, nghiên cứu và xem phim (mà nội dung Ngọ biết tỏng).

Kiểm soát những hoạt động đầu tư, bằng cách kiểm soát cuộc sống bạn. Hãy để năng lượng cho những điều thú vị. Ý tưởng Ngọ mặc áo màu sắc giống nhau, quần cũng vậy chủ yếu là tiết kiệm năng lượng và sự tập trung. Buffett từng ăn hamburger mỗi sáng, tất nhiên có 3 lựa chọn ngẫu nhiên tùy thuộc vào thị trường hôm trước. Chẳng phải mẹo gì, hay cao siêu cả, Ngọ chẳng thích nhức đầu để nghĩ – Ngọ sống tối giản.

Cảm xúc lên tiếng, Lý trí bằng 0 & bài học cho chứng sĩ

Thêm nữa, dưới góc nhìn Toán và Kinh tế, tôi có thể khẳng định với bạn: Thị trường không có cảm xúc, nó là một chuỗi các phân phối xác suất.

Nhưng dưới góc nhìn của một người học Tâm lý học giáo dục, tôi cũng phải thừa nhận: Con người là một sinh vật bị chi phối bởi cảm xúc.

Do đó,

Khi bạn mang một tâm lý bất ổn, một cái đầu đầy rác từ cuộc sống đời thực vào thị trường, bạn đã tự nộp mạng cho “Ngài Thị Trường” (Mr. Market) rồi. Bạn không thua vì thị trường xấu, bạn thua vì bạn không còn là chính mình. Đúng như một câu đúc kết xương máu: “Khi cảm xúc cá nhân lên tiếng, sự lý tính của của thiên tài cũng chỉ là một con số 0 tròn trĩnh.”

Bài học:

Quản trị “Năng lượng tinh thần” trước khi quản trị danh mục

Nếu hôm nay bạn cãi nhau với vợ/chồng, nếu bạn đang dính vào một vụ cãi vả, hoặc đơn giản là dạo này mất ngủ – HÃY TẮT APP.

Đừng giao dịch khi năng lượng tinh thần của bạn ở dưới mức báo động.

Thị trường đếch quan tâm bạn đâu, nên đừng để cái tôi lớn

Thị trường chứng khoán không quan tâm bạn là ai, bạn giỏi toán thế nào hay bạn đang khổ sở ra sao. Nó chỉ nghiền nát những kẻ kiêu ngạo.

Hệ thống chỉ có tác dụng khi bạn bấm Enter

Một hệ thống giao dịch dù có tỷ lệ thắng cao đến đâu cũng vứt đi nếu gặp một nhà đầu tư không có đủ ý chí để “bấm nút bán” nếu cổ phiếu diễn biến cổ phiếu vượt ngoài hệ thống của bạn.

Chúc các bạn giữ được cái đầu lạnh, một cuộc sống gia đình êm ấm, và một tài khoản luôn xanh tươi. Nhớ nhé, “tinh thần đi trước, tiền bạc theo sau”!